با آغاز فصل گرما، بازار محصولات محافظت‌کننده از پوست نیز رونق می‌گیرد. در کنار کرم‌ها و لوسیون‌های ضدآفتاب، طی سال‌های اخیر محصولاتی با عنوان «ضدآفتاب خوراکی» نیز توجه بسیاری را به خود جلب کرده‌اند. مکمل‌هایی که ادعا می‌شود می‌توانند از پوست در برابر آسیب‌های ناشی از نور خورشید محافظت کنند. اما آیا واقعاً می‌توان با مصرف یک قرص یا کپسول، ضدآفتاب را کنار گذاشت؟

نور خورشید علاوه بر فوایدی مانند کمک به تولید ویتامین D، حاوی پرتوهای فرابنفش (UV) است که می‌توانند موجب آفتاب‌سوختگی، پیری زودرس پوست، ایجاد لک‌های پوستی و افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست شوند. به همین دلیل استفاده از ضدآفتاب‌های موضعی همچنان یکی از مهم‌ترین راهکارهای توصیه‌شده برای محافظت از پوست به شمار می‌رود.

اصطلاح «ضدآفتاب خوراکی» در واقع تا حدی گمراه‌کننده است. بسیاری از این محصولات ضدآفتاب به معنای واقعی کلمه نیستند، بلکه مکمل‌هایی حاوی ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هستند که ممکن است به کاهش بخشی از آسیب‌های ناشی از استرس اکسیداتیو ایجادشده توسط نور خورشید کمک کنند. موادی مانند پلی‌پودیوم لوکوتوموس (عصاره نوعی سرخس)، لیکوپن، لوتئین، آستاگزانتین، ویتامین C، ویتامین E و برخی پلی‌فنول‌های گیاهی از جمله ترکیباتی هستند که در این فرآورده‌ها به کار می‌روند.

مطالعات علمی نشان داده‌اند برخی از این ترکیبات می‌توانند مقاومت پوست را تا حدی در برابر آسیب‌های ناشی از اشعه فرابنفش افزایش دهند و شدت برخی واکنش‌های التهابی پوست را کاهش دهند. با این حال، میزان این اثرات محدود است و به هیچ عنوان قابل مقایسه با محافظتی که یک ضدآفتاب موضعی استاندارد ایجاد می‌کند، نیست.

یکی از مهم‌ترین نکاتی که متخصصان پوست و داروسازان بر آن تأکید دارند این است که هیچ مکمل خوراکی تاکنون نتوانسته جایگزین ضدآفتاب‌های موضعی شود. این محصولات نمی‌توانند مانند یک ضدآفتاب با SPF مشخص، لایه‌ای محافظ روی پوست ایجاد کنند و مانع مستقیم نفوذ اشعه فرابنفش شوند.

متأسفانه برخی تبلیغات فضای مجازی این تصور نادرست را ایجاد کرده‌اند که با مصرف یک قرص می‌توان بدون نگرانی ساعت‌ها در معرض آفتاب قرار گرفت. چنین ادعاهایی پشتوانه علمی کافی ندارند و می‌توانند سلامت افراد را به خطر بیندازند.

البته این موضوع به معنای بی‌فایده بودن همه مکمل‌های مرتبط با سلامت پوست نیست. در برخی شرایط، به‌ویژه در افرادی که دچار حساسیت‌های نوری خاص هستند یا افرادی که مدت زیادی در معرض نور خورشید قرار می‌گیرند، ممکن است پزشک مصرف برخی مکمل‌های آنتی‌اکسیدانی را به عنوان یک اقدام کمکی توصیه کند. اما این محصولات تنها بخشی از یک برنامه محافظتی محسوب می‌شوند، نه جایگزین آن.

برای محافظت مؤثر از پوست در فصل گرما همچنان توصیه می‌شود از ضدآفتاب مناسب با SPF کافی استفاده شود، مصرف آن هر دو تا سه ساعت تمدید گردد، از قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور مستقیم خورشید به‌ویژه در ساعات اوج تابش پرهیز شود و از کلاه، عینک آفتابی و پوشش مناسب استفاده شود.

در نهایت، ضدآفتاب‌های خوراکی را باید بیشتر «مکمل‌های کمک‌کننده به سلامت پوست» دانست تا «ضدآفتاب» واقعی. اگرچه برخی از این فرآورده‌ها می‌توانند در کاهش بخشی از آسیب‌های ناشی از نور خورشید نقش داشته باشند، اما هنوز هیچ قرصی نتوانسته جایگزین استفاده منظم و صحیح از ضدآفتاب‌های موضعی شود.

دکتر اله ناز پرهیزگار، متخخص فارماسیوتیکس و عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز