لووتیروکسین، داروی اصلی درمان کم‌کاری تیروئید، شکل ساختگی هورمون تیروکسین (T4) است. برای اثربخشی مناسب درمان، علاوه بر مقدار تجویزشده، باید به شیوه مصرف دارو نیز توجه کرد؛ زیرا غذاها و برخی داروها و مکمل‌ها و فاکتورهای مربوط به بیمار همانند سن می‌توانند جذب آن را کاهش دهند. توصیه‌های این متن درباره قرص معمولی لووتیروکسین است؛ دستور مصرف فرآورده‌های مایع یا کپسول‌های نرم ممکن است متفاوت باشد.

 قرص را چه زمانی مصرف کنیم؟

لووتیروکسین عمدتاً در روده باریک جذب می‌شود؛ بااین‌حال، حل‌شدن قرص در معده نیز بر میزان داروی در دسترس برای جذب تأثیر می‌گذارد. مصرف هم‌زمان آن با غذا می‌تواند جذب دارو را کاهش دهد یا موجب نوسان در میزان جذب شود. بر اساس اطلاعات رسمی دارو، بهتر است لووتیروکسین با آب و معده خالی، ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از صبحانه مصرف شود.

 راهنمای انجمن تیروئید اروپا برای جذب مطلوب و یکنواخت، مصرف ثابت دارو ۶۰ دقیقه پیش از صبحانه یا هنگام خواب، دست‌کم سه ساعت پس از آخرین وعده غذایی را توصیه می‌کند. میان‌وعده شبانه نیز در محاسبه این فاصله اهمیت دارد. برنامه‌ای مناسب‌تر است که بیمار بتواند آن را به‌طور منظم رعایت کند.

قهوه چه اثری دارد؟

 قرص را با آب مصرف کنید. قهوه می‌تواند جذب قرص لووتیروکسین را کاهش دهد؛ بنابراین، بهتر است نوشیدن آن را دست‌کم تا یک ساعت پس از مصرف دارو به تأخیر بیندازید.

آهن و کلسیم را با چه فاصله‌ای مصرف کنیم؟

مکمل‌های آهن و کلسیم می‌توانند با اتصال به لووتیروکسین در دستگاه گوارش، مقدار داروی در دسترس برای جذب را کاهش دهند. طبق اطلاعات رسمی دارو، این مکمل‌ها باید حداقل چهار ساعت پیش یا پس از لووتیروکسین مصرف شوند. این توصیه شامل مولتی‌ویتامین‌های حاوی آهن یا کلسیم نیز می‌شود.

سایر تداخلات غذایی

از دیگر تداخلات غذایی مربوط به داروی لووتیروکسین می توان به مصرف سویا، گردو، گریپ فروت و فیبر اشاره نمود. همواره در خصوص این تداخلات، اطلاعات لازم را به جهت تنظیم زمان مصرف دارو از داروساز دریافت نمایید. داروهای کاهنده اسید معده هم اهمیت دارند برخی آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم و دارویی مانند سوکرالفیت می‌توانند جذب لووتیروکسین را مختل کنند. داروهای مهارکننده پمپ پروتون، مانند امپرازول و پنتوپرازول، نیز با کاهش اسید معده ممکن است بر جذب قرص اثر بگذارند.

برای داروهای مهارکننده پمپ پروتون، صرفاً چند ساعت فاصله‌دادن لزوماً مشکل را برطرف نمی‌کند. در یک مطالعه، مصرف پنتوپرازول در صبح یا شب با افزایش TSH همراه بود. بنابراین، هنگام شروع یا قطع این داروها ممکن است پایش آزمایشگاهی و بازبینی درمان لازم باشد؛ بیمار نباید خودسرانه داروی معده یا مقدار لووتیروکسین را تغییر دهد. در صورت استفاده از دارو به منظور ارزیابی تداخلات احتمالی حتما پزشک و داروساز را مطلع فرمایید.

 اگر TSH تغییر کند، آیا باید مقدار دارو را تغییر داد؟

خارج‌شدن نتیجه آزمایش از محدوده هدف، به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که مقدار تجویزشده نامناسب است. فراموش‌کردن نوبت‌ها، تغییر فاصله با غذا، تداخل‌های دارویی و اختلال جذب باید بررسی شوند. تغییر فرآورده دارویی نیز ممکن است نیازمند بررسی مجدد آزمایش باشد.

در بزرگسالان مبتلا به کم‌کاری اولیه تیروئید، معمولاً TSH حدود شش تا هشت هفته پس از تغییر مقدار دارو بررسی می‌شود. پس از تثبیت درمان، پایش معمولاً هر شش تا دوازده ماه انجام می‌گیرد. این فاصله‌ها برای همه یکسان نیستند؛ برای مثال، در بارداری پایش نزدیک‌تری لازم است. آزمایشات مورد نیاز در طی درمان بنا بر تصمیم پزشک معالج به انجام می رسد.

ثبات در مصرف یعنی چه؟

منظور از ثبات، رعایت برنامه‌ای قابل‌تکرار و فاصله‌ای مشابه با غذا و مواد تداخل‌کننده است؛ لازم نیست قرص هر روز دقیقاً در یک دقیقه مشخص مصرف شود. اگر قرار است برنامه مصرف از صبح به شب تغییر کند، بهتر است این تغییر با پزشک یا داروساز هماهنگ شود تا نیاز به پایش مجدد مشخص شود.

 داروساز بالینی چگونه کمک می‌کند؟

بررسی ساعت مصرف، فاصله با صبحانه و قهوه، نوبت‌های فراموش‌شده و فهرست داروها و مکمل‌ها، اطلاعات لازم را برای ارزیابی درمان فراهم می‌کند. داروساز بالینی می‌تواند بر همین اساس به تنظیم برنامه‌ای عملی برای مصرف دارو کمک کند. مصرف منظم لووتیروکسین، رعایت فاصله‌های لازم و پیگیری آزمایش‌ها، اجزای مکمل درمان هستند. اگر کنترل تیروئید مناسب نیست، بررسی شیوه مصرف باید بخشی از ارزیابی باشد و تصمیم درباره تغییر مقدار دارو بر اساس وضعیت بیمار و نتایج آزمایش‌ها گرفته شود.

دکتر امید مرادی، عضو هیئت علمی گروه داروسازی بالینی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز