با آغاز فصل سفر، مصرف پروبیوتیک‌ها برای پیشگیری از اسهال مسافرتی بیش از گذشته مورد توجه قرار می‌گیرد. با این حال، یکی از رایج‌ترین باورهای نادرست این است که همه فرآورده‌های پروبیوتیکی اثر یکسانی دارند. از دیدگاه داروسازی و بیوتکنولوژی دارویی، چنین برداشتی با شواهد علمی همخوانی ندارد.

پروبیوتیک‌ها گروهی از میکروارگانیسم‌های زنده هستند که تنها در صورت مصرف به مقدار کافی و استفاده از سویه‌های دارای شواهد علمی معتبر می‌توانند اثرات مفیدی بر سلامت میزبان داشته باشند. در واقع، اثر یک فرآورده پروبیوتیکی به نام تجاری آن وابسته نیست، بلکه به سویه (Strain)، تعداد میکروارگانیسم‌های زنده، فرمولاسیون، کیفیت تولید و پایداری فرآورده بستگی دارد. بنابراین نمی‌توان نتایج مطالعات انجام‌شده بر روی یک سویه را به سایر محصولات موجود در بازار تعمیم داد.

بررسی‌های بالینی نشان داده‌اند که تنها برخی سویه‌ها، مانند Lactobacillus rhamnosus GG و Saccharomyces boulardii، در کاهش احتمال بروز اسهال مسافرتی در برخی شرایط مؤثر بوده‌اند. با این وجود، میزان اثربخشی آن‌ها به مقصد سفر، عوامل بیماری‌زا، وضعیت سلامت فرد و زمان شروع مصرف بستگی دارد و هنوز هیچ پروبیوتیکی به عنوان جایگزین رعایت اصول بهداشتی توصیه نمی‌شود.

از نگاه داروساز، انتخاب فرآورده مناسب اهمیت ویژه‌ای دارد. هنگام انتخاب یک پروبیوتیک باید به وجود سویه مشخص، دوز مؤثر، کیفیت تولید، شرایط نگهداری و پشتوانه مطالعات بالینی توجه شود. همچنین در سفرهای تابستانی، قرار گرفتن فرآورده در معرض دمای بالا می‌تواند زنده‌مانی برخی میکروارگانیسم‌ها را کاهش داده و اثربخشی محصول را تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین رعایت شرایط نگهداری توصیه‌شده توسط شرکت سازنده اهمیت زیادی دارد.

همچنین باید توجه داشت که مصرف پروبیوتیک‌ها برای همه افراد مناسب نیست. بیماران مبتلا به نقص سیستم ایمنی، افراد دارای بیماری‌های شدید زمینه‌ای یا مصرف‌کنندگان برخی داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی، پیش از مصرف این فرآورده‌ها باید با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

در نهایت، پروبیوتیک‌ها زمانی می‌توانند بخشی از راهبرد پیشگیری از اسهال مسافرتی باشند که انتخاب آن‌ها بر پایه شواهد علمی و ویژگی‌های اختصاصی هر فرآورده انجام شود، نه صرفاً بر اساس تبلیغات یا عنوان «پروبیوتیک» روی بسته‌بندی. مشاوره با داروساز، بهترین راه برای انتخاب فرآورده‌ای متناسب با شرایط هر فرد است.

دکتر احمد غلامی، عضو هیئت علمی گروه بیوتکنولوژی دارویی، دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز