کبد یکی از اصلی‌ترین اندام‌های بدن در پردازش و دفع داروهاست و نقش تعیین‌کننده‌ای در اثربخشی و ایمنی درمان‌ها دارد. بسیاری از داروها پس از مصرف، در کبد متابولیزه می‌شوند و به همین دلیل، نحوه مصرف داروها می‌تواند مستقیماً بر سلامت کبد تأثیر بگذارد و اگر کبد آسیب ببیند، منجر به نابسامانی در دیگر ارگان های بدن می گردد. توجه به این موضوع، به‌ویژه در مصرف داروهای رایج و روزمره، بخش مهمی از مراقبت از سلامت محسوب می‌شود.

برخی داروهای پرمصرف، در صورت استفاده نادرست، مصرف طولانی‌مدت بدون نظارت پزشکی یا مصرف همزمان با چند دارو یا مکمل، می‌توانند فشار بیشتری بر کبد وارد کنند. این وضعیت می تواند منجر به آسیب های کبدی مانند کبد چرب، التهاب، نارسایی کبد، فیبروز و سیروز کبدی شود. این مسئله در افرادی که سابقه بیماری‌های کبدی دارند، سالمندان یا کسانی که به‌طور همزمان چند دارو مصرف می‌کنند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

نکات قابل توجه در این زمینه عبارت‌اند از:

• مصرف خودسرانه داروها می‌تواند تعادل طبیعی عملکرد کبد را مختل کند.
• مصرف همزمان چند دارو یا مکمل بدون اطلاع پزشک یا داروساز، ممکن است بار متابولیکی کبد را افزایش دهد.
• مصرف همزمان گیاهان دارویی و زیاده روی در خوردن دمنوش ها، عرقیات گیاهی و هر نوع فرآورده ی گیاهی که به تصور اشتباه، کم خطر و ایمن می باشد.
• برخی داروها نیازمند بررسی و پایش دوره‌ای عملکرد کبد هستند که این موضوع باید توسط پزشک تعیین شود.

چگونه از کبد در زمان مصرف دارو محافظت کنیم؟

رعایت چند اصل ساده می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت کبد داشته باشد:

• داروها را مطابق دستور پزشک یا داروساز مصرف کنید.
• پیش از مصرف همزمان داروها و مکمل‌ها، مشورت تخصصی بگیرید.
• در صورت ابتلا به بیماری‌های کبدی، پزشک را از این موضوع آگاه کنید.
• در دوره مصرف داروها، از مصرف الکل پرهیز نمایید.
• در صورت مشاهده علائم غیرعادی، بدون قطع خودسرانه دارو، با پزشک مشورت کنید.

در مجموع، داروها زمانی بیشترین اثربخشی و ایمنی را دارند که در چارچوب توصیه‌های علمی و با توجه به شرایط فردی هر بیمار مصرف شوند. توجه به سلامت کبد، بخشی جدایی‌ناپذیر از مصرف اصولی داروها و ارتقای سواد سلامت در جامعه است.

دکتر مرضیه راشدی نیا، متخصص سم شناسی و فارماکولوژی، عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز