مشاوره دارویی یکی از مؤثرترین و زیرساختی‌ترین خدماتی است که در داروخانه به بیماران ارائه می‌شود. امروزه نقش داروساز از صرف تحویل دارو فراتر رفته و به‌عنوان عضو کلیدی تیم درمان، مسئولیت بهبود کیفیت مصرف دارو، افزایش اثربخشی درمان و پیشگیری از عوارض دارویی را بر عهده دارد.

با توجه به پیچیدگی روزافزون درمان‌ها، افزایش داروهای تخصصی و گسترش بیماری‌های مزمن، ارائه مشاوره علمی و استاندارد به بیماران بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد. بسیاری از خطاهای دارویی، تداخلات خطرناک و حتی شکست درمان ناشی از عدم آگاهی بیمار نسبت به نحوه صحیح مصرف دارو است؛ مشکلی که با یک گفت‌وگوی کوتاه اما هدفمند با داروساز، کاملاً قابل پیشگیری است.

محورهای اصلی مشاوره دارویی در داروخانه • آموزش صحیح مصرف داروها شامل زمان مناسب مصرف، تعداد دفعات، مدت درمان و نکات مهم پیش از مصرف

• بررسی تداخلات دارویی، غذایی و گیاهی و اطلاع‌رسانی دقیق به بیمار

• ارزیابی خطرات و هشدارهای مرتبط با داروها به‌ویژه در بیماران سالمند، کودکان، زنان باردار و بیماران مزمن

• اصلاح باورهای نادرست و پیشگیری از خوددرمانی که یکی از چالش‌های مهم نظام سلامت است

• آموزش نگهداری صحیح داروها در منزل، مدیریت داروهای تاریخ‌گذشته و شیوه امحای ایمن آن‌ها

این خدمات باعث می‌شود بیمار با اطمینان و آگاهی بیشتری وارد فرآیند درمان شود و از بروز خطا، عارضه یا مصرف اشتباه جلوگیری گردد.

اهمیت ارتباط و هماهنگی میان پزشک و داروساز یک درمان ایمن و اثربخش فقط زمانی محقق می‌شود که پزشک و داروساز در تعامل علمی و حرفه‌ای مستمر باشند. این هماهنگی می‌تواند از بروز بسیاری از مشکلات جلوگیری کند. داروساز به‌عنوان آخرین حلقه زنجیره درمان، اطلاعاتی را مشاهده می‌کند که گاهی برای پزشک قابل رؤیت نیست؛ مانند:

• تداخلات بین داروهای تجویز شده توسط چند پزشک مختلف

• مصرف هم‌زمان داروهای نسخه‌ای با مکمل‌های گیاهی و شیمیایی

• نحوه واقعی مصرف دارو توسط بیمار

• عوارضی که بیمار تنها هنگام مراجعه به داروخانه گزارش می‌کند

در چنین شرایطی، ارتباط مؤثر میان پزشک و داروساز می‌تواند:

• از تجویزهای تکراری یا ناسازگار جلوگیری کند

• عوارض دارویی را کاهش دهد

• اثربخشی درمان را افزایش دهد

• و در نهایت هزینه‌های نظام سلامت را به شکل معناداری کاهش دهد

تجربه جهانی نشان داده است که حضور داروساز در کنار پزشک، و مشارکت فعال او در فرآیند درمان، بهبود قابل توجهی در پایبندی بیمار به درمان و نتایج سلامت ایجاد می‌کند.

نتیجه‌گیری مشاوره دارویی یک خدمت انتخابی یا جانبی نیست؛ بلکه بخشی ضروری و جدایی‌ناپذیر از مراقبت‌های سلامت‌محور است. آموزش بیمار، اصلاح الگوی مصرف دارو و کاهش عوارض ناخواسته تنها با تقویت نقش داروساز و ایجاد ارتباط ساختارمند با پزشکان امکان‌پذیر است. ارتقای این خدمت، گامی مهم در بهبود کیفیت درمان و ایمنی بیماران در کشور محسوب می‌شود.

دکتر حسین نیک نهاد، متخصص فارماکولوژی و عضو هیات علمی دانشکده داروسازی شیراز