دوران شیردهی یکی از حساس‌ترین دوره‌های زندگی مادر و نوزاد است. بسیاری از مادران در این دوران به مصرف داروهای مختلف نیاز پیدا می‌کنند، اما نگرانی درباره انتقال دارو از طریق شیر مادر و تأثیر آن بر سلامت نوزاد، پرسش‌های متعددی را ایجاد می‌کند. برخلاف تصور رایج، تصمیم‌گیری درباره مصرف یا قطع یک دارو در دوران شیردهی تنها بر اساس وجود یا عدم وجود آن در شیر مادر انجام نمی‌شود، بلکه نیازمند ارزیابی دقیق علمی است.

داروسازان و متخصصان علوم دارویی برای بررسی ایمنی داروها در دوران شیردهی، عوامل مختلفی را در نظر می‌گیرند. ویژگی‌های فارماکولوژیک دارو، از جمله وزن مولکولی، میزان اتصال به پروتئین‌های خون، حلالیت در چربی و مدت‌زمان ماندگاری دارو در بدن، از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر میزان انتقال آن به شیر مادر تأثیر بگذارند.

علاوه بر ویژگی‌های دارو، سن نوزاد، وضعیت سلامت او و مقدار شیری که دریافت می‌کند نیز در ارزیابی ایمنی دارو اهمیت دارد. برای مثال، نوزادان نارس یا نوزادان مبتلا به برخی بیماری‌ها ممکن است نسبت به مقادیر اندک بعضی داروها حساسیت بیشتری داشته باشند. به همین دلیل، توصیه‌های دارویی در دوران شیردهی برای همه مادران یکسان نیست.

متخصصان داروسازی با استفاده از مطالعات بالینی، داده‌های فارماکوکینتیکی و منابع علمی معتبر، میزان خطر و منفعت مصرف داروها را بررسی می‌کنند. هدف از این ارزیابی‌ها، انتخاب دارویی است که ضمن حفظ سلامت مادر، کمترین احتمال بروز عوارض ناخواسته را برای نوزاد داشته باشد.

نکته مهم آن است که قطع خودسرانه دارو یا توقف شیردهی بدون مشورت با پزشک و داروساز می‌تواند پیامدهای نامطلوبی به همراه داشته باشد. امروزه بسیاری از داروها با رعایت اصول علمی و تحت نظر متخصصان، در دوران شیردهی قابل استفاده هستند و تصمیم‌گیری درباره مصرف آن‌ها باید بر اساس شرایط هر فرد انجام شود.

آگاهی از اصول ارزیابی ایمنی داروها در دوران شیردهی، نشان می‌دهد که نقش داروسازان تنها به تأمین دارو محدود نمی‌شود؛ بلکه آنان با بهره‌گیری از دانش فارماکولوژی و داروسازی بالینی، در انتخاب ایمن‌ترین روش درمان برای مادر و نوزاد نقش مهمی ایفا می‌کنند.

دکتر دنا فیروزآبادی، عضو هیئت علمی گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز