در دوره‌هایی که جامعه با تنش‌ها، فشارهای روانی، ناامنی یا شرایط بحرانی مانند جنگ روبه‌رو می‌شود، الگوی زندگی و سلامت افراد نیز تحت تأثیر قرار می‌گیرد. استرس مزمن، اختلال در خواب، تغذیه نامنظم و کاهش دسترسی به مواد غذایی متنوع می‌تواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی بدن را تضعیف کند. در چنین شرایطی توجه به دریافت کافی ریزمغذی‌ها، از جمله ویتامین C، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

از دیدگاه داروسازی، ویتامین C یا اسید اسکوربیک یکی از ریزمغذی‌های مهم محلول در آب است که در بسیاری از فرآیندهای زیستی بدن نقش دارد. این ویتامین در عملکرد طبیعی سلول‌های ایمنی از جمله نوتروفیل‌ها و لنفوسیت‌ها نقش دارد و به بدن کمک می‌کند در برابر عوامل عفونی واکنش مؤثرتری نشان دهد. همچنین ویتامین C با خاصیت آنتی‌اکسیدانی خود می‌تواند رادیکال‌های آزاد را که در شرایط استرس و التهاب در بدن افزایش می‌یابند خنثی کند.

از نظر داروسازی بالینی، یکی از نکات مهم درباره ویتامین C نقش آن در کاهش استرس اکسیداتیو است. در شرایطی که فرد تحت فشارهای روانی طولانی‌مدت قرار دارد، سطح برخی هورمون‌های استرس در بدن افزایش می‌یابد و این موضوع می‌تواند به افزایش تولید رادیکال‌های آزاد منجر شود. آنتی‌اکسیدان‌هایی مانند ویتامین C در کاهش این آسیب‌ها نقش محافظتی دارند.

همچنین این ویتامین در سنتز کلاژن، ترمیم بافت‌ها و حفظ سلامت پوست و مخاط نقش دارد. سلامت بافت‌های مخاطی مانند مخاط دستگاه تنفسی یکی از عوامل مهم در خط اول دفاع بدن در برابر عوامل بیماری‌زا محسوب می‌شود.

از نظر منابع غذایی، میوه‌ها و سبزیجات تازه مهم‌ترین منابع طبیعی ویتامین C هستند. مرکبات، کیوی، فلفل دلمه‌ای، گوجه‌فرنگی، توت‌فرنگی و سبزیجات برگ سبز از جمله منابع مناسب این ویتامین به شمار می‌روند. با این حال باید توجه داشت که ویتامین C به حرارت و نگهداری طولانی حساس است و ممکن است در فرآیند پخت یا نگهداری طولانی‌مدت بخشی از آن از بین برود.

در حوزه داروسازی، مکمل‌های ویتامین C نیز در دوزهای مختلف در دسترس هستند. مقدار نیاز روزانه این ویتامین در بزرگسالان معمولاً حدود 75 تا 90 میلی‌گرم در روز است، اما در برخی شرایط مانند استرس شدید، بیماری یا کاهش دریافت غذایی ممکن است نیاز بدن افزایش یابد. با این حال مصرف دوزهای بالا به‌صورت خودسرانه توصیه نمی‌شود، زیرا مصرف مقادیر زیاد می‌تواند در برخی افراد موجب مشکلات گوارشی یا افزایش خطر تشکیل سنگ کلیه شود.

بنابراین در شرایط فشار و بحران، توجه به تغذیه مناسب و دریافت متعادل ریزمغذی‌ها از جمله ویتامین C می‌تواند به حفظ عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک کند. در صورت نیاز به مصرف مکمل‌ها، مشورت با پزشک یا داروساز می‌تواند به انتخاب دوز مناسب و مصرف ایمن کمک کند.

دکتر محمد جواد راعی، عضو هیأت علمی گروه بیوتکنولوژی دانشکده داروسازی شیراز