پوکی استخوان از بیماری‌های شایع، به‌ویژه در سالمندان و زنان است و داروهای مختلفی برای پیشگیری و درمان آن تجویز می‌شود. در این میان، یکی از نکاتی که اغلب نادیده گرفته می‌شود، نحوه صحیح مصرف این داروها و تداخل آن‌ها با غذا و سایر داروهاست؛ موضوعی که می‌تواند اثربخشی درمان را به‌طور قابل‌توجهی کاهش دهد.

به گزارش روابط عمومی دانشکده داروسازی شیراز، دکتر محمدباقر قشون، متخصص زیست فناوری دارویی در این‌باره توضیح داد: بسیاری از داروهای پوکی استخوان، به‌ویژه از گروه بیس‌فسفونات‌ها مانند آلندرونیت که معمولاً به‌صورت هفتگی مصرف می‌شوند، دارای جذب بسیار محدودی هستند و شرایط مصرف آن‌ها باید به‌دقت رعایت شود. هر عاملی که در این شرایط اختلال ایجاد کند، می‌تواند باعث کاهش شدید جذب دارو شود.

نقش لبنیات در کاهش جذب دارو

لبنیات منبع غنی کلسیم هستند. کلسیم با برخی داروهای پوکی استخوان تداخل دارد و می‌تواند مانع جذب آن‌ها شود. این تداخل به‌ویژه در مورد بیس‌فسفونات‌ها اهمیت زیادی دارد، زیرا این داروها به‌طور طبیعی نیز جذب بسیار کمی دارند و هرگونه کاهش بیشتر می‌تواند درمان را عملاً بی‌اثر کند.

روش صحیح مصرف داروهای بیس‌فسفونات

برای اینکه دارو حداکثر اثربخشی را داشته باشد، رعایت نکات زیر ضروری است:

• مصرف دارو صبح، بلافاصله پس از بیدار شدن

• مصرف با حداقل یک لیوان کامل آب ساده (نه آب معدنی و نه نوشیدنی دیگر)

• عدم مصرف هرگونه نوشیدنی، غذا، لبنیات یا سایر داروها حداقل تا ۳۰ دقیقه (و در برخی موارد تا ۶۰ دقیقه) پس از مصرف دارو

• پرهیز از دراز کشیدن تا حداقل ۳۰ دقیقه پس از مصرف دارو (برای جلوگیری از تحریک مری)

عدم رعایت این نکات می‌تواند علاوه بر کاهش جذب، باعث عوارضی مانند سوزش و التهاب مری شود.

مکمل‌های کلسیم؛ مفید یا مضر؟

بیماران مبتلا به پوکی استخوان معمولاً هم‌زمان با داروهای اصلی، مکمل کلسیم و ویتامین D نیز دریافت می‌کنند. اگرچه کلسیم برای سلامت استخوان ضروری است، اما مصرف هم‌زمان آن با داروی اصلی می‌تواند اثر دارو را کاهش دهد. به همین دلیل توصیه می‌شود مکمل‌های کلسیم در زمان دیگری از روز، با فاصله چندساعته از داروی اصلی مصرف شوند.

تفاوت داروها؛ همه یکسان نیستند

لازم به ذکر است که همه داروهای پوکی استخوان به یک شکل تحت تأثیر غذا و سایر داروها قرار نمی‌گیرند. برخی داروهای جدیدتر یا تزریقی ممکن است این محدودیت‌ها را نداشته باشند، اما در مورد داروهای خوراکی، به‌ویژه بیس‌فسفونات‌ها، رعایت زمان مصرف اهمیت ویژه‌ای دارد.

جمع‌بندی علمی

در درمان پوکی استخوان، تنها مصرف دارو کافی نیست، بلکه نحوه مصرف آن نقش تعیین‌کننده‌ای در موفقیت درمان دارد. مصرف هم‌زمان دارو با سایر داروها یا مواد غذایی، از جمله لبنیات یا مکمل‌های کلسیم، می‌تواند جذب دارو را به‌شدت کاهش دهد و درمان را بی‌اثر کند. آگاهی از این نکات و رعایت فاصله زمانی مناسب، به بیماران کمک می‌کند تا از حداکثر اثر درمانی داروهای خود بهره‌مند شوند.

دکتر محمدباقر قشون، داروساز و عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز