با فرا رسیدن روزهای گرم سال، بسیاری از افراد برای تفریح، ورزش یا انجام فعالیت‌های روزمره زمان بیشتری را در فضای باز سپری می‌کنند. در این میان، کمتر کسی می‌داند که برخی داروها می‌توانند حساسیت پوست به نور خورشید را افزایش دهند و احتمال بروز آفتاب‌سوختگی، قرمزی، التهاب و تغییرات پوستی را بیشتر کنند.

این واکنش که در اصطلاح علمی «حساسیت نوری ناشی از دارو» نامیده می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که برخی داروها پس از مصرف، پوست را نسبت به اشعه فرابنفش خورشید حساس‌تر می‌کنند. در چنین شرایطی حتی قرار گرفتن کوتاه‌مدت در معرض نور خورشید نیز ممکن است باعث بروز واکنش‌هایی شود که در حالت عادی رخ نمی‌دهند.

شدت این واکنش‌ها در افراد مختلف متفاوت است. برخی افراد تنها دچار قرمزی خفیف پوست می‌شوند، در حالی که در برخی موارد ممکن است تاول، التهاب شدید، خارش، تغییر رنگ پوست یا آفتاب‌سوختگی قابل توجه ایجاد شود.

یکی از گروه‌های دارویی شناخته‌شده در این زمینه، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها هستند. تعدادی از داروهای مورد استفاده برای درمان عفونت‌ها می‌توانند احتمال حساسیت به نور خورشید را افزایش دهند. همچنین برخی داروهای درمان آکنه، به‌ویژه فرآورده‌های حاوی مشتقات ویتامین A، از جمله داروهایی هستند که می‌توانند پوست را نسبت به نور خورشید آسیب‌پذیرتر کنند.

برخی داروهای مورد استفاده در درمان بیماری‌های قلبی و فشار خون، بعضی داروهای ادرارآور، تعدادی از داروهای ضدالتهاب و حتی برخی داروهای اعصاب و روان نیز ممکن است چنین اثری داشته باشند. البته این موضوع به معنای خطرناک بودن این داروها نیست، بلکه نشان می‌دهد مصرف‌کنندگان آن‌ها باید مراقبت بیشتری در برابر نور خورشید داشته باشند.

یکی از اشتباهات رایج این است که افراد پس از مشاهده قرمزی یا التهاب پوست، آن را صرفاً به گرمای هوا نسبت می‌دهند و ارتباط آن را با داروی مصرفی خود در نظر نمی‌گیرند. در حالی که اطلاع از این موضوع می‌تواند به پیشگیری از مشکلات پوستی کمک کند.

خوشبختانه در بیشتر موارد با رعایت چند توصیه ساده می‌توان خطر بروز این عوارض را کاهش داد. استفاده منظم از ضدآفتاب مناسب، تمدید آن در فواصل زمانی توصیه‌شده، استفاده از کلاه لبه‌دار، عینک آفتابی و پوشش مناسب از جمله مهم‌ترین اقدامات محافظتی محسوب می‌شوند. همچنین بهتر است در ساعات اوج تابش خورشید، یعنی حدود ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر، از قرار گرفتن غیرضروری در معرض نور مستقیم خورشید خودداری شود.

نکته مهم دیگر این است که بیماران نباید به دلیل نگرانی از این عارضه، مصرف داروی خود را بدون مشورت با پزشک یا داروساز قطع کنند. در بسیاری از موارد، آگاهی از این موضوع و رعایت اصول محافظتی برای ادامه ایمن درمان کافی است.

داروسازان به عنوان یکی از در دسترس‌ترین اعضای تیم سلامت می‌توانند نقش مهمی در آگاه‌سازی بیماران درباره این دسته از عوارض دارویی داشته باشند. اطلاع از هشدارهای مرتبط با داروها و توجه به توصیه‌های داروساز می‌تواند از بسیاری از مشکلات قابل پیشگیری جلوگیری کند.

در نهایت، اگر پس از شروع یک داروی جدید متوجه شدید پوست شما در برابر نور خورشید حساس‌تر شده است یا واکنش‌های غیرمعمولی مانند قرمزی شدید، خارش یا آفتاب‌سوختگی زودرس را تجربه می‌کنید، بهتر است موضوع را با پزشک یا داروساز خود در میان بگذارید. آگاهی از این عارضه ساده اما مهم، می‌تواند به حفظ سلامت پوست در روزهای آفتابی سکمک کند.

دکتر راضیه ثابت، متخصص شیمی دارویی و عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز