آلزایمر یکی از شایع‌ترین علل کاهش توانایی‌های ذهنی در سالمندان است. این بیماری به‌تدریج حافظه، تفکر، یادگیری و توانایی انجام کارهای روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد. داروهای آلزایمر بیماری را درمان قطعی نمی‌کنند، اما می‌توانند به کنترل یا کاهش شدت برخی علائم کمک کنند. دونپزیل یکی از این داروهاست که با کاهش تجزیه ماده‌ای به نام استیل‌کولین در مغز، مقدار آن را بیشتر در دسترس سلول‌های عصبی قرار می‌دهد. این اثر می‌تواند در برخی بیماران به حفظ نسبی حافظه و توانایی انجام کارهای روزانه کمک کند، اما پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است.

نحوه مصرف

دونپزیل معمولاً با دوز کم شروع و به‌تدریج افزایش داده می‌شود. مصرف منظم دارو اهمیت زیادی دارد و بیمار یا خانواده او نباید بر اساس تغییرات روزانه حافظه یا حال عمومی، مقدار دارو را خودسرانه کم یا زیاد کنند. اگر یک نوبت فراموش شد، نحوه ادامه مصرف را از پزشک یا داروساز بپرسید. در صورت قطع مصرف برای چند روز نیز پیش از شروع مجدد با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

عوارض گوارشی را جدی بگیرید

تهوع، استفراغ، اسهال و کاهش اشتها از عوارض نسبتاً شایع دونپزیل هستند و ممکن است به‌ویژه در ابتدای درمان یا پس از افزایش دوز بیشتر دیده شوند. برای کاهش این عوارض، مصرف دارو پس از غذا و افزایش تدریجی دوز توصیه می‌شود. توجه به تغذیه و وزن سالمند اهمیت دارد، زیرا کاهش اشتها و کاهش وزن قابل توجه می‌تواند پیامدهای مهمی داشته باشد.

توجه به ضربان قلب

دونپزیل می‌تواند در برخی افراد بر ضربان قلب و سیستم هدایت قلبی اثر بگذارد. سالمندانی که سابقه ضربان قلب پایین یا برخی اختلالات قلبی دارند، باید این موضوع را به پزشک اطلاع دهند. بروز سرگیجه شدید، ضعف غیرمعمول یا زمین‌خوردن‌های مکرر نیازمند بررسی پزشکی است؛ زیرا همیشه نمی‌توان این علائم را فقط به آلزایمر نسبت داد.

تداخل با سایر داروها

دونپزیل ممکن است با داروهای دیگری که سالمند مصرف می‌کند تداخل داشته باشد. در سالمندانی که به دلیل چند بیماری داروهای متعددی دریافت می‌کنند، بررسی کامل فهرست داروها توسط پزشک یا داروساز اهمیت ویژه‌ای دارد. حتی داروهای بدون نسخه و فرآورده‌های گیاهی نیز باید در این بررسی در نظر گرفته شوند.

نکته مهم

دونپزیل را نباید فقط به این دلیل که «داروی آلزایمر است» برای همه بیماران مناسب دانست. انتخاب دارو، تعیین دوز و ادامه درمان به مرحله بیماری، شرایط جسمی، بیماری‌های همراه، داروهای همزمان و میزان تحمل بیمار بستگی دارد. هدف از درمان، حفظ بیشترین سطح ممکن از عملکرد و کیفیت زندگی بیمار با کمترین عوارض قابل پیشگیری است.

در نهایت، مصرف صحیح دونپزیل فقط به خوردن منظم قرص محدود نمی‌شود؛ پیگیری اثر درمان، توجه به عوارض، بررسی داروهای همزمان و ارزیابی دوره‌ای وضعیت بیمار نیز بخشی از درمان ایمن است. خانواده بیمار نیز نقش مهمی در اطمینان از مصرف صحیح دارو و گزارش تغییرات غیرعادی به پزشک یا داروساز دارند.

دکتر محتبی شفیعی خانی، متخصص داروسازی بالینی و عضو هیئت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز