تابستان فصل سفر و گشت‌وگذار است؛ اما تغییر آب‌وهوا، گرمای هوا، تغییر رژیم غذایی و ساعات خواب و دور شدن از محل زندگی همیشگی می‌تواند شرایط متفاوتی برای سلامت ما ایجاد کند. یکی از موضوعاتی که گاهی در برنامه‌ریزی سفر فراموش می‌شود، مدیریت صحیح داروها است.

با رعایت چند نکته ساده می‌توان از بسیاری از مشکلات دارویی و پزشکی در طول سفر پیشگیری کرد.

پیش از سفر، داروها را مرور کنیم

اگر داروی روزانه یا درمان اختصاصی مصرف می‌کنید، پیش از حرکت فهرستی از نام داروها، مقدار مصرف و زمان‌بندی آنها تهیه کنید و داروی کافی برای تمام مدت سفر، به‌علاوه مقداری برای تأخیرهای احتمالی، همراه داشته باشید.

داروهای ضروری را در بسته‌بندی اصلی و داخل کیف دستی قرار دهید و آنها را در چمدان تحویلی نگذارید. همراه داشتن نسخه یا اطلاعات دارویی نیز، به‌ویژه در سفرهای خارجی، می‌تواند بسیار کمک‌کننده باشد.

برای داروهای تحت کنترل نیز باید پیش از سفر، مقررات کشور مقصد و کشورهای محل ترانزیت را بررسی کرد.

کیف دارویی سفر؛ کم اما هوشمندانه

کیف دارویی سفر نباید به یک «داروخانه سیار» تبدیل شود! محتویات آن باید متناسب با شرایط فرد، مقصد و نوع سفر انتخاب شود.

بسته به نیاز، داروهای شخصی، داروی مناسب درد و تب، داروهای مورد نیاز برای مشکلات گوارشی، داروی بیماری حرکت، داروی ضدحساسیت، محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) و وسایل اولیه کمک‌های اولیه می‌توانند در این کیف قرار گیرند.

اما آنتی‌بیوتیک‌ها و کورتیکواستروئیدها را نباید صرفاً برای احتیاط و بدون تجویز پزشک همراه داشت یا مصرف کرد.

گرما؛ هم برای بدن، هم برای داروها

گرما و تابش مستقیم خورشید می‌تواند به پایداری برخی داروها آسیب بزند. بنابراین داروها را در داشبورد یا صندوق عقب خودروی پارک‌شده، کنار پنجره آفتاب‌گیر یا محیط‌های بسیار گرم قرار ندهید.

شرایط نگهداری درج‌شده روی بسته‌بندی و بروشور دارو را رعایت کنید. داروهای حساس به دما، از جمله برخی فرآورده‌های زیستی و انواع خاصی از انسولین، باید مطابق دستور سازنده حمل و نگهداری شوند.

از طرف دیگر، بعضی داروها می‌توانند حساسیت بدن به گرما را افزایش دهند؛ به‌ویژه در سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن. این موضوع به معنی قطع یا کاهش خودسرانه دارو نیست و هرگونه تغییر در درمان باید با نظر پزشک انجام شود.

اسهال و استفراغ؛ اول به جبران آب و املاح فکر کنیم

تغییر آب و غذا یا مصرف آب و غذای آلوده می‌تواند باعث اسهال و استفراغ شود. رعایت بهداشت دست‌ها و انتخاب آب و غذای سالم، همچنان مهم‌ترین راه‌های پیشگیری هستند.

در صورت بروز اسهال، مهم‌ترین اقدام اولیه جبران آب و املاح از دست‌رفته است و محلول ORS در موارد مناسب می‌تواند کمک‌کننده باشد.

مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک برای هر نوع اسهال توصیه نمی‌شود. وجود خون در مدفوع، تب بالا، استفراغ مداوم یا علائم کم‌آبی نیازمند ارزیابی پزشکی است.

بیماری حرکت؛ هر دارویی برای هر مسافری مناسب نیست

برای کاهش بیماری حرکت، انتخاب محل مناسب در وسیله نقلیه، نگاه کردن به افق، پرهیز از غذای سنگین و استراحت می‌تواند مفید باشد.

برخی داروهای بیماری حرکت موجب خواب‌آلودگی می‌شوند؛ بنابراین پس از مصرف آنها نباید رانندگی کرد.

آفتاب را جدی بگیریم

ضدآفتاب مناسب، لباس محافظ، کلاه و کاهش مواجهه طولانی با نور مستقیم خورشید، به‌ویژه در ساعات اوج تابش، از اصول مهم سفر تابستانی هستند.

همچنین برخی داروها می‌توانند حساسیت پوست به نور خورشید را افزایش دهند. اگر دارویی مصرف می‌کنید، درباره احتمال حساسیت به نور (Photosensitivity) از پزشک یا داروساز سؤال کنید.

اگر بیماری زمینه‌ای دارید، دقیق‌تر برنامه‌ریزی کنید

برای افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن، سفر ممکن است نیازمند برنامه‌ریزی بیشتری باشد.

افراد مبتلا به دیابت، بیماری‌های قلبی ـ عروقی، فشارخون، آسم، صرع، بیماری‌های کلیوی و سایر بیماری‌های مزمن باید پیش از سفر درباره مقدار دارو، زمان مصرف، شرایط نگهداری و دسترسی به خدمات پزشکی در مقصد برنامه‌ریزی کنند.

سالمندان، کودکان و زنان باردار نیز در شرایط گرمای شدید به مراقبت بیشتری نیاز دارند.

چه زمانی خوددرمانی کافی نیست؟

هر علامتی را نباید با یک داروی بدون نسخه درمان کرد. گیجی یا کاهش سطح هوشیاری، تشنج، بیهوشی، تنگی نفس، درد قفسه سینه، استفراغ مداوم، کم‌آبی شدید، خون در مدفوع، تب بالا و پایدار یا واکنش حساسیتی شدید از علائمی هستند که نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.

گرمازدگی شدید نیز یک وضعیت اورژانسی است؛ به‌ویژه اگر با اختلال هوشیاری یا تشنج همراه باشد.

چند نکته را به خاطر بسپاریم

داروهای ضروری را به اندازه کافی همراه داشته باشیم؛ آنها را در بسته‌بندی اصلی و داخل کیف دستی نگهداری کنیم؛ داروها را از گرما و نور مستقیم دور نگه داریم؛ داروهای خود را بدون نظر پزشک قطع یا تغییر ندهیم؛ برای اسهال ابتدا به جبران آب و املاح توجه کنیم و اگر بیماری زمینه‌ای داریم، پیش از سفر برای شرایط خاص خود برنامه‌ریزی کنیم.

سفر سالم از زمانی آغاز می‌شود که پیش از بستن چمدان، برای داروهایمان هم برنامه داشته باشیم.

دکتر احمد غلامی، متخصص بیوتکنولوژی دارویی و عضو هیات علمی دانشکده داروسازی شیراز