با آغاز فصل بهار، مصرف باقلا در بسیاری از مناطق کشور افزایش می‌یابد. باقلا از نظر تغذیه‌ای ماده غذایی ارزشمندی است، اما در برخی افراد می‌تواند مشکلات جدی ایجاد کند. آگاهی از چند نکته مهم می‌تواند به پیشگیری از عوارض احتمالی کمک کند.

خطر در افراد دارای کمبود آنزیم G6PD

مهم‌ترین نکته درباره مصرف باقلا مربوط به افرادی است که دچار کمبود آنزیم گلوکز‑۶‑فسفات دهیدروژناز (G6PD) هستند. در این افراد، مصرف باقلا می‌تواند باعث تخریب گلبول‌های قرمز (همولیز) و بروز کم‌خونی حاد شود؛ حالتی که در اصطلاح به آن فاویسم گفته می‌شود.

علائم این وضعیت ممکن است چند ساعت تا چند روز پس از مصرف باقلا ظاهر شود و شامل موارد زیر است:

ضعف و بی‌حالی شدید، رنگ‌پریدگی، زردی پوست یا چشم‌ها، تیره شدن ادرار، سرگیجه یا بی‌قراری، افرادی که می‌دانند دچار کمبود آنزیم G6PD هستند باید از مصرف باقلا خودداری کنند. در برخی موارد حتی تماس با گرده یا گیاه باقلا نیز ممکن است باعث بروز علائم شود.

داروهایی که می‌توانند مشکل‌ساز باشند

افراد دارای کمبود G6PD علاوه بر باقلا، ممکن است نسبت به برخی داروها نیز حساس باشند؛ زیرا این داروها می‌توانند باعث تشدید تخریب گلبول‌های قرمز شوند. از جمله این داروها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند کوتریموکسازول، بعضی داروهای ضدمالاریا، برخی داروهای با خاصیت اکسیدان

به همین دلیل، افرادی که به کمبود G6PD مبتلا هستند باید هنگام مصرف داروهای جدید، این موضوع را با پزشک یا داروساز در میان بگذارند.

نکته‌ای برای خانواده‌ها

در برخی موارد، اولین نشانه کمبود G6PD در کودکان پس از مصرف باقلا ظاهر می‌شود. اگر کودکی پس از مصرف باقلا دچار بی‌حالی غیرمعمول، رنگ‌پریدگی، زردی یا تیره شدن ادرار شد، لازم است موضوع جدی گرفته شده و برای ارزیابی پزشکی اقدام شود.

چند توصیه برای پیشگیری

افرادی که دچار کمبود G6PD هستند باید از مصرف باقلا خودداری کنند.

در خانواده‌هایی که سابقه این کمبود وجود دارد، انجام آزمایش غربالگری می‌تواند کمک‌کننده باشد.

در صورت بروز علائم غیرطبیعی پس از مصرف باقلا، مصرف آن متوقف شده و ارزیابی پزشکی انجام شود.

افزایش آگاهی درباره این موضوع می‌تواند از بروز عوارض قابل پیشگیری جلوگیری کند و به تشخیص زودهنگام موارد کمبود G6PD کمک نماید.

دکتر محمدحسین مروت، عضو هیات علمی گروه بیوتکنولوژی دارویی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم‌پزشکی شیراز