یکی از پرسش‌های رایج در دوران شیردهی این است که آیا داروهای مصرف‌شده توسط مادر می‌توانند از طریق شیر به نوزاد منتقل شوند. پاسخ به این پرسش ساده نیست؛ زیرا میزان ورود هر دارو به شیر مادر به ویژگی‌های شیمیایی و فارماکوکینتیک آن و همچنین شرایط مادر و نوزاد بستگی دارد. به همین دلیل، متخصصان علوم دارویی برای ارزیابی ایمنی داروها در دوران شیردهی، عوامل متعددی را بررسی می‌کنند.

پس از مصرف دارو، مولکول‌های آن وارد جریان خون مادر می‌شوند و مقداری از برخی داروها ممکن است در شیر مادر ترشح شود و در نهایت به به بدن کودک راه پیدا کند. با این حال، همه داروها به یک میزان وارد شیر نمی‌شوند. ویژگی‌هایی مانند اندازه و وزن مولکولی، میزان اتصال دارو به پروتئین‌های خون، حلالیت در چربی، اسیدی یا بازی بودن دارو و مدت‌زمان حضور آن در بدن و سرعت دفع آن، از مهم‌ترین عواملی هستند که بر انتقال دارو به شیر تأثیر می‌گذارند.

از دیدگاه داروسازی و فارماکوکینتیک، تنها وجود یک دارو در شیر مادر به معنای خطرناک بودن آن برای نوزاد نیست. متخصصان علاوه بر اندازه‌گیری غلظت دارو در شیر، مقدار واقعی دارویی را که نوزاد دریافت می‌کند نیز محاسبه می‌کنند. در بسیاری از موارد، این مقدار بسیار کمتر از دوز درمانی مورد استفاده در کودکان است و احتمال بروز عوارض ناخواسته اندک خواهد بود.

سن و وضعیت سلامت نوزاد نیز در این ارزیابی اهمیت ویژه‌ای دارد. نوزادان نارس یا شیرخواران کم‌سن، به دلیل تکامل‌نیافتگی کبد و کلیه، ممکن است توانایی کمتری برای دفع برخی داروها داشته باشند. از سوی دیگر، نوع تغذیه و تعداد دفعات شیردهی نیز می‌تواند بر میزان دریافت دارو توسط نوزاد تأثیر بگذارد.

متخصصان داروسازی بالینی و داروسازان با استفاده از داده‌های فارماکوکینتیکی، مطالعات بالینی و منابع علمی معتبر، نسبت سود و زیان مصرف داروها را در دوران شیردهی ارزیابی می‌کنند. هدف این بررسی‌ها آن است که مادر بتواند بدون نگرانی غیرضروری، درمان مورد نیاز خود را دریافت کند و در عین حال، سلامت نوزاد نیز حفظ شود.

به همین دلیل، قطع خودسرانه دارو یا توقف شیردهی بدون مشورت با پزشک و داروساز توصیه نمی‌شود. امروزه برای بسیاری از داروها اطلاعات علمی دقیقی درباره میزان انتقال آن‌ها به شیر مادر وجود دارد و تصمیم‌گیری درباره مصرف آن‌ها باید با در نظر گرفتن شرایط هر مادر و نوزاد انجام شود. مادران شیرده می‏توانند با گرفتن راهنمایی از داروساز از طریق تماس با واحد اطلاعات داروها و سموم و یا مراجعه به داروخانه اطلاعات علمی و دقیق از ایمن بودن استفاده از یک دارو در دوران شیردهی را کسب کرده و از آسیب به کودک جلوگیری به عمل آوردند.

دکتر امید مرادی، عضو هیئت علمی گروه داروسازی بالینی دانشکده داروسازی شیراز