در دوران بحران و تنش‌های اجتماعی، بی‌نظمی در تغذیه و غفلت از مصرف منظم داروها می‌تواند زمینه‌ساز کمبود ویتامین B12 شود. این ویتامین برای سلامت اعصاب، خون‌سازی و عملکرد مغز ضروری است و کمبود آن در صورت بی‌توجهی می‌تواند عواقب جدی داشته باشد.

علائم شایع کمبود B12

• خستگی و ضعف مداوم، ناشی از کم‌خونی
• گزگز یا بی‌حسی دست و پا، به‌دلیل آسیب به اعصاب محیطی
• اختلال در تمرکز، فراموشی و احساس گیجی
• رنگ‌پریدگی و کاهش توان فعالیت روزمره
• التهاب یا سوزش زبان (گلوسیت)

چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟

لازم نیست حتماً رژیم غذایی خاصی داشته باشید تا دچار کمبود B12 شوید. برخی داروهای رایج و بیماری‌های شایع نیز می‌توانند جذب این ویتامین را در بدن مختل کنند:

• مصرف‌کنندگان متفورمین (قرص دیابت): مصرف طولانی‌مدت این دارو می‌تواند به‌تدریج سطح B12 را کاهش دهد
• مصرف‌کنندگان طولانی مدت داروهای معده مانند امپرازول، پنتوپرازول : این داروها با کاهش اسید معده، جذب B12 را مختل می‌کنند
• سالمندان: با افزایش سن، توانایی جذب B12 از غذا کاهش می‌یابد
• گیاهخواران و وگان‌ها: B12 تقریباً فقط در منابع حیوانی وجود دارد

نکته مهم:  در افراد سالم  ذخایر B12 کبد معمولاً برای ۲ تا ۵ سال کافی است، بنابراین کمبود ناشی از تغییر رژیم غذایی به ‌تنهایی به‌ ندرت در کوتاه‌مدت بروز می‌کند.

تشخیص و درمان

مکمل‌های B12 در فرم‌های مختلفی در ایران در دسترس هستند:

قرص، محلول خوراکی، زیرزبانی، لیپوزومال و تزریقی.

فرم لیپوزومال با محصور کردن ویتامین در ذرات چربی، جذب بهتری نسبت به فرم‌های خوراکی معمول دارد و گزینه مناسبی برای افراد با جذب گوارشی ضعیف است. برای کمبود خفیف یا پیشگیری، فرم‌های خوراکی با دوز مناسب کافی هستند  و در کمبود شدید یا سوءجذب، فرم تزریقی انتخاب اول است.

پیش از هر اقدامی، انجام آزمایش خون برای سنجش سطح این ویتامین ضروری است. نوع فرآورده و دوز مصرفی باید بر اساس نظر پزشک یا داروساز تعیین شود و مصرف خودسرانه مکمل‌های B12 توصیه نمی‌شود

دکتر مریم مناجاتی، عضو هیات علمی گروه نانوفناوری دارویی دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز