سالمندان در زمان بحران‌، تنش‌های اجتماعی یا شرایطی مانند جنگ، بیش از دیگران در معرض آسیب‌های جسمی و تغذیه‌ای قرار می‌گیرند. عواملی مانند استرس روانی، کاهش اشتها، محدودیت در دسترسی به غذای کافی و متنوع، و بی‌نظمی در مصرف داروها می‌تواند وضعیت سلامتی آنان را تضعیف کند. بر اساس توصیه نهادهای معتبر جهانی، توجه به دریافت کافی برخی ویتامین‌ها و مواد معدنی در این دوره‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

۱. ویتامین B۱۲ با افزایش سن، توانایی بدن برای جذب ویتامین B۱۲ کاهش می‌یابد. کمبود این ویتامین می‌تواند باعث

• کم‌خونی
• بی‌حالی و ضعف
• مشکلات حافظه و تمرکز
• اختلالات عصبی
  شود (براساس NIH و WHO).
  به همین دلیل بررسی دوره‌ای سطح B۱۲ و مصرف مکمل در صورت نیاز توصیه می‌شود.

۲. ویتامین D ویتامین D نقش مهمی در سلامت استخوان و عضلات، سیستم ایمنی و کاهش خطر افتادن و شکستگی دارد. سالمندان به‌دلیل کم‌تحرکی یا نبود آفتاب کافی بیشتر در معرض کمبود آن هستند. سازمان‌هایی مانند Endocrine Society مصرف مکمل ویتامین D را در افراد در معرض کمبود توصیه می‌کنند.

۳. کلسیم
کلسیم همراه با ویتامین D برای حفظ استحکام استخوان ضروری است. دریافت ناکافی کلسیم می‌تواند خطر پوکی استخوان و شکستگی را افزایش دهد. اگر دریافت غذایی کافی نباشد، مصرف مکمل با مشورت پزشک توصیه می‌شود.

۴. ویتامین‌های گروه B (B۶، B۱، B۲، B۳، فولیک اسید)
این ویتامین‌ها در تولید انرژی، سلامت اعصاب و عملکرد شناختی نقش دارند. در دوره‌های استرس و فشارهای روانی، نیاز بدن به این ویتامین‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

۵. ویتامین C
ویتامین C برای تقویت سیستم ایمنی، کاهش التهاب و کمک به جذب آهن اهمیت دارد. در شرایط بحران که احتمال ابتلا به عفونت‌ها افزایش می‌یابد، مصرف کافی آن ضروری است.

۶. روی (Zinc)
روی نقش کلیدی در سیستم ایمنی، ترمیم زخم‌ها و سلامت پوست دارد. کمبود آن در سالمندان شایع است و می‌تواند باعث کاهش اشتها، ضعف ایمنی و تأخیر در ترمیم زخم شود.

۷. منیزیم
این ماده معدنی برای عملکرد درست عضلات، اعصاب و سلامت قلب ضروری است. استرس طولانی‌مدت و مصرف برخی داروها می‌تواند باعث کاهش سطح منیزیم شود.

۸. امگا‑۳ (EPA و DHA)
اسیدهای چرب امگا‑۳ در سلامت مغز، کاهش التهاب و حفظ سلامت قلب نقش دارند. برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف کافی امگا‑۳ ممکن است به کاهش افت شناختی در سالمندان کمک کند.

تداخلات دارویی؛ نکته بسیار مهم در سالمندان
بسیاری از سالمندان چند دارو را هم‌زمان مصرف می‌کنند و مکمل‌ها می‌توانند با برخی از این داروها تداخل داشته باشند. برای مثال:

• آهن و کلسیم می‌توانند جذب بعضی داروها را کاهش دهند.
• ویتامین K با داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین تداخل دارد.
• امگا‑۳ ممکن است در دوزهای بالا بر لخته‌شدن خون اثر بگذارد.

بنابراین مصرف مکمل بدون مشورت متخصص می‌تواند خطرناک باشد.

توصیه‌های ایمن برای سالمندان در شرایط بحران

• حفظ رژیم غذایی ساده اما متنوع (حبوبات، لبنیات، تخم‌مرغ، سبزیجات، میوه‌ها).
• مصرف منظم داروهای تجویز شده.
• پرهیز از مصرف خودسرانه مکمل‌ها.
• بررسی سطح ویتامین D، B۱۲ و سایر ریزمغذی‌ها در سالمندان پرخطر.
• مشورت با پزشک یا داروساز برای انتخاب نوع و مقدار مکمل.

جمع‌بندی
در شرایط بحران، بدن سالمندان نیاز بیشتری به حمایت تغذیه‌ای دارد. توجه به ویتامین‌ها و مواد معدنی کلیدی می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی، حفظ سلامت استخوان و کاهش خطر مشکلات جسمی کمک کند. با این حال، هرگونه مصرف مکمل باید مطابق نظر پزشک یا داروساز انجام شود تا از تداخلات دارویی و عوارض احتمالی جلوگیری شود.

دکتر فخرالسادات فرودی، متخصص نانوتکنولوژی دارویی و عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی شیراز