به گزارش روابط عمومی دانشکده داروسازی شیراز، ویتامین D3 که در منابع علمی با نام کوله‌کلسیفرول شناخته می‌شود، یکی از ویتامین‌های مهم و ضروری برای حفظ سلامت بدن است. این ویتامین نقش کلیدی در جذب کلسیم و فسفر، حفظ سلامت استخوان‌ها، عملکرد مناسب عضلات و تقویت سیستم ایمنی دارد. برخلاف بسیاری از ویتامین‌ها که عمدتاً از طریق غذا دریافت می‌شوند، بخش قابل توجهی از ویتامین D در بدن انسان در اثر تابش نور خورشید بر پوست تولید می‌شود. با این حال، سبک زندگی امروزی، کاهش تماس با نور مستقیم خورشید و برخی شرایط جسمی باعث شده است که کمبود این ویتامین در بسیاری از افراد جامعه مشاهده شود.

از دیدگاه داروسازی، مصرف مکمل ویتامین D3 زمانی توصیه می‌شود که کمبود آن از طریق آزمایش خون مشخص شده باشد. در این شرایط پزشک یا داروساز بر اساس میزان کمبود، سن و وضعیت سلامت فرد، دوز مناسب را تعیین می‌کند. کمبود طولانی‌مدت این ویتامین می‌تواند باعث کاهش تراکم استخوان و در موارد شدید منجر به بیماری استئومالاسی یا نرمی استخوان در بزرگسالان شود که معمولاً با دردهای استخوانی و ضعف عضلانی همراه است.

ویتامین D3 از نظر دارویی در گروه ویتامین‌های محلول در چربی قرار می‌گیرد. این ویژگی باعث می‌شود که مقدار اضافی آن در بدن ذخیره شود و به همین دلیل مصرف بیش از حد مکمل‌های آن می‌تواند مشکلاتی ایجاد کند. استفاده خودسرانه از دوزهای بالای این ویتامین، به‌ویژه قرص‌های با دوز بالا مانند ۵۰۰۰۰ واحد، بدون بررسی آزمایشگاهی ممکن است منجر به افزایش کلسیم خون شود. این وضعیت که در پزشکی به عنوان هیپرکلسمی شناخته می‌شود می‌تواند علائمی مانند تهوع، ضعف، یبوست، تشنگی زیاد و در موارد شدید آسیب به کلیه‌ها ایجاد کند.

از سوی دیگر، برخی داروها می‌توانند با ویتامین D3 تداخل داشته باشند. برای مثال داروهای کورتیکواستروئیدی مانند پردنیزولون می‌توانند اثر این ویتامین را کاهش دهند. برخی داروهای ضدصرع مانند فنی‌توئین و کاربامازپین نیز با افزایش متابولیسم ویتامین D ممکن است باعث کاهش سطح آن در بدن شوند. همچنین داروی اورلیستات که برای کاهش وزن استفاده می‌شود می‌تواند جذب ویتامین‌های محلول در چربی از جمله ویتامین D را کاهش دهد. در برخی بیماران قلبی نیز مصرف دوزهای بالای این ویتامین همراه با داروی دیگوکسین ممکن است خطر بروز اختلالات ریتم قلب را افزایش دهد، بنابراین در این موارد مصرف مکمل باید با نظر پزشک انجام شود.

در برخی شرایط پزشکی نیز لازم است مصرف این مکمل با احتیاط بیشتری صورت گیرد. افرادی که دچار افزایش کلسیم خون هستند، بیماران مبتلا به سنگ کلیه کلسیمی یا برخی بیماری‌های کلیوی باید قبل از مصرف مکمل با پزشک یا داروساز مشورت کنند. همچنین در برخی بیماری‌های التهابی خاص مانند سارکوئیدوز ممکن است فعال شدن بیش از حد ویتامین D در بدن رخ دهد و در نتیجه مصرف مکمل بدون نظارت پزشکی توصیه نمی‌شود.

از نظر داروسازی، دوز مصرفی این مکمل می‌تواند به دو شکل درمانی و نگهدارنده باشد. دوزهای بالاتر معمولاً برای درمان کمبود در یک دوره مشخص تجویز می‌شوند، در حالی که دوزهای کمتر برای حفظ سطح طبیعی ویتامین در بدن استفاده می‌شوند. برای جذب بهتر نیز توصیه می‌شود مکمل ویتامین D همراه با وعده غذایی اصلی که حاوی مقداری چربی سالم است مصرف شود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که برخی گروه‌ها بیشتر در معرض کمبود ویتامین D قرار دارند. سالمندان، افرادی که تماس کمی با نور خورشید دارند، افراد دارای چاقی، بیماران مبتلا به برخی بیماری‌های گوارشی که جذب چربی در آن‌ها مختل است و در برخی موارد زنان باردار از جمله گروه‌هایی هستند که ممکن است بیشتر با این کمبود مواجه شوند.

در کنار نور خورشید، برخی مواد غذایی مانند ماهی‌، زرده تخم‌مرغ و محصولات لبنی غنی‌شده نیز می‌توانند در تأمین بخشی از نیاز بدن به این ویتامین نقش داشته باشند، هرچند در بسیاری از افراد این منابع غذایی به تنهایی برای تأمین کامل نیاز بدن کافی نیستند.

متخصصان حوزه داروسازی تأکید می‌کنند که مصرف مکمل ویتامین D باید بر اساس نیاز واقعی بدن و با راهنمایی پزشک یا داروساز انجام شود. آگاهی از میزان مناسب مصرف، توجه به تداخلات دارویی و پرهیز از مصرف خودسرانه دوزهای بالا می‌تواند از بروز عوارض پیشگیری کرده و به حفظ سلامت استخوان‌ها و سیستم ایمنی بدن کمک کند.

دکتر هاجر اشرافی، عضو هیأت علمی گروه فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی شیراز