دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز؛
اضطراب امتحان از نگاه علمی؛ چرا ایجاد میشود و چگونه میتوان آن را کنترل کرد؟
به گزارش روابطعمومی دانشکده داروسازی شیراز، همزمان با فرارسیدن ایام امتحانات، اضطراب امتحان بهعنوان یکی از شایعترین چالشهای روانشناختی در میان دانشجویان، میتواند تمرکز، حافظه و عملکرد تحصیلی آنان را بهطور قابل توجهی تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس یافتههای علمی در حوزه روانشناسی سلامت، اضطراب امتحان پدیدهای چندبعدی است که از سه مؤلفه اصلی شناختی (نگرانی و افکار منفی)، هیجانی (ترس و تنش) و فیزیولوژیک (تپش قلب، تعریق، لرزش، اختلال خواب) تشکیل شده است. افزایش فعالیت سیستم سمپاتیک در شرایط استرسزا میتواند موجب کاهش کارایی حافظه کاری و افت تمرکز شود و در نهایت عملکرد تحصیلی را تضعیف کند.
مطالعات نشان میدهد استفاده از مداخلات مبتنی بر شواهد مانند آموزش مهارتهای مدیریت استرس، بازسازی شناختی، ذهنآگاهی (Mindfulness)، تمرینهای آرامسازی و درمان شناختی–رفتاری (CBT) میتواند به شکل معناداری شدت اضطراب امتحان را کاهش دهد. همچنین برنامهریزی درسی اصولی، خواب کافی، تغذیه مناسب و دریافت حمایت روانی–اجتماعی از عوامل مؤثر در پیشگیری از تشدید این مشکل هستند.
تکنیکهای عملی و قابل اجرا برای دانشجویان
- تنفس دیافراگمی (۴–۶) ۴ ثانیه دم عمیق + ۶ ثانیه بازدم آهسته، به مدت ۵ دقیقه قبل یا حین امتحان → فعالسازی سیستم پاراسمپاتیک و کاهش ضربان قلب
- ریلکسیشن عضلانی پیشرونده (PMR) انقباض و سپس رهاسازی تدریجی گروههای عضلانی → کاهش تنش جسمی و در پی آن کاهش اضطراب ذهنی
- نوشتن نگرانیها پیش از آزمون ۵ تا ۱۰ دقیقه نوشتن افکار استرسزا → کاهش بار حافظه کاری و بهبود تمرکز (بر اساس مطالعات علوم شناختی)
- اصلاح شیوه مطالعه
- یادآوری فعال (Active Recall)
- آزمونهای زماندار
- مرور فاصلهدار (Spaced Repetition) → افزایش تثبیت حافظه و کاهش استرس شب امتحان
رویکردهای درمانی مؤثر
متخصصان سلامت روان تأکید میکنند:
- جداسازی «هویت شخصی» از «نتیجه امتحان»
- پذیرش خطا بهعنوان بخشی از فرآیند یادگیری
- تقویت خودکارآمدی و اعتمادبهنفس
چه زمانی مراجعه به متخصص ضروری است؟
در صورت مشاهده موارد زیر، ارجاع به روانشناس یا مشاور توصیه میشود:
- افت شدید و مداوم عملکرد تحصیلی
- علائم جسمی شدید یا مکرر
- حملات پانیک
- اجتناب یا ترس شدید از حضور در امتحان
اضطراب امتحان پدیدهای شایع و قابل مدیریت است و نشانه ضعف فردی محسوب نمیشود. با آموزش مهارتهای صحیح، ذهن قابلیت سازگاری و بهبود عملکرد را دارد و نتیجه امتحان هرگز معادل ارزشمندی فرد نیست.
در این زمینه، دکتر "الهام رحیمی" کارشناس مدیریت مشاوره و سبک زندگی دانشکده داروسازی شیراز نیز با تأکید بر اهمیت توجه به سلامت روان دانشجویان، اجرای برنامههای آموزشی و مشاورهای را گامی مؤثر در ارتقای کیفیت یادگیری و موفقیت تحصیلی دانست.
نظر دهید