آنتی‌هیستامین‌ها از داروهای پرکاربرد برای کنترل علائم بیماری‌های آلرژیک مانند عطسه، آبریزش و گرفتگی بینی، خارش و کهیر هستند. با وجود قرار گرفتن این داروها در یک گروه درمانی، همه آنتی‌هیستامین‌ها رفتار یکسانی در بدن ندارند و از نظر میزان ورود به سیستم عصبی مرکزی، جذب، دفع و تداخل با غذا و سایر داروها با یکدیگر متفاوت‌اند.

بیلاستین (Bilastine) یکی از آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم است که برای درمان علامتی احتقان بینی و آبریزش آلرژیک و کهیر به کار می‌رود. این دارو با مهار گیرنده‌های H1 هیستامین، به کاهش علائم آلرژی کمک می‌کند.

چرا بیلاستین معمولاً خواب‌آلودگی کمتری ایجاد می‌کند؟

آنتی‌هیستامین‌های نسل اول می‌توانند به مقدار بیشتری وارد مغز شوند و در نتیجه خواب‌آلودگی و کاهش هوشیاری ایجاد کنند. در طراحی و انتخاب آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم، کاهش نفوذ به سیستم عصبی مرکزی مورد توجه بوده است.

بیلاستین نیز نفوذ محدودی به سیستم عصبی مرکزی دارد و معمولاً اثر آرام‌بخشی قابل‌توجهی ایجاد نمی‌کند. با این حال، خواب‌آلودگی در برخی افراد همچنان ممکن است رخ دهد؛ بنابراین نمی‌توان آن را دارویی دانست که در همه افراد فاقد این عارضه است. در صورت بروز خواب‌آلودگی، باید از رانندگی و فعالیت‌هایی که نیاز به هوشیاری کامل دارند، پرهیز شود.

مهم‌ترین نکته درباره بیلاستین: زمان مصرف

یکی از ویژگی‌های مهم بیلاستین، تأثیر غذا و آبمیوه‌ها بر جذب آن است.

مصرف همزمان دارو با غذا می‌تواند میزان جذب بیلاستین را کاهش دهد. آب گریپ‌فروت و برخی دیگر از آبمیوه‌ها نیز ممکن است جذب دارو را کاهش دهند. این اثر به ارتباط بیلاستین با ناقل‌های موجود در روده مربوط است و لزوماً به معنی «خنثی شدن» دارو نیست؛ بلکه مقدار کمتری از دارو وارد جریان خون می‌شود.

به همین دلیل، در فرآورده‌های ۲۰ میلی‌گرمی بیلاستین توصیه می‌شود قرص یک ساعت قبل یا دو ساعت بعد از غذا یا آبمیوه‌ها مصرف شود.

بنابراین، در مورد این دارو فقط مقدار مصرف اهمیت ندارد؛ زمان و نحوه مصرف نیز می‌تواند بر اثربخشی درمان تأثیر بگذارد.

آیا بیلاستین با سایر داروها تداخل دارد؟

بله. اگرچه بیلاستین برخلاف بسیاری از داروها به میزان قابل‌توجهی در کبد متابولیزه نمی‌شود و بخش عمده آن به صورت تغییرنیافته از بدن دفع می‌شود، اما این موضوع به معنای «نداشتن تداخل دارویی» نیست.

برخی داروها می‌توانند با اثر بر ناقل‌های دارویی، میزان بیلاستین در خون را تغییر دهند. از جمله این داروها می‌توان به کتوکونازول، اریترومایسین، سیکلوسپورین، ریتوناویر و دیلتیازم اشاره کرد. در افراد مبتلا به اختلال متوسط یا شدید عملکرد کلیه، مصرف همزمان بیلاستین با برخی مهارکننده‌های P-glycoprotein اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و باید با نظر پزشک انجام شود.

چه کسانی باید درباره مصرف بیلاستین با پزشک یا داروساز مشورت کنند؟

افرادی که سابقه اختلالات ریتم قلب دارند، ضربان قلب بسیار پایین دارند، دچار کاهش پتاسیم، منیزیم یا کلسیم خون هستند یا داروهایی مصرف می‌کنند که می‌توانند فاصله QT قلب را افزایش دهند، باید پیش از مصرف بیلاستین با پزشک یا داروساز مشورت کنند.

این احتیاط به دنبال گزارش مواردی از طولانی‌شدن فاصله QT در مصرف بیلاستین در اطلاعات ایمنی دارو مورد توجه قرار گرفته است.

همچنین در صورت ابتلا به اختلال متوسط یا شدید عملکرد کلیه و مصرف همزمان برخی داروها، لازم است انتخاب و نحوه مصرف بیلاستین با نظر پزشک بررسی شود.

یک نکته مهم درباره آنتی‌هیستامین‌ها

قرار گرفتن دو دارو در یک گروه درمانی به این معنی نیست که می‌توان آن‌ها را بدون نظر پزشک یا داروساز جایگزین یکدیگر کرد. تفاوت در میزان خواب‌آلودگی، نحوه جذب، دفع، تداخلات دارویی و شرایطی که مصرف دارو در آن‌ها نیازمند احتیاط است، می‌تواند انتخاب دارو را تغییر دهد.

بیلاستین نمونه‌ای از این تفاوت‌هاست؛ دارویی که اثربخشی آن تنها به انتخاب ماده مؤثره محدود نمی‌شود و نحوه صحیح مصرف آن، به‌ویژه فاصله از غذا و آبمیوه، در استفاده صحیح از دارو اهمیت دارد.

در نهایت، آنتی‌هیستامین‌ها را نباید صرفاً بر اساس تجربه اطرافیان یا نام تجاری انتخاب و جایگزین کرد. انتخاب دارو و مدت مصرف باید با توجه به نوع علائم، شرایط فرد و داروهای همزمان و بر اساس توصیه پزشک یا داروساز انجام شود.

دکتر زهرا سبحانی، متخصص فارماسیوتیکس و عضو هیأت علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز