به گزارش روابط عمومی دانشکده داروسازی شیراز، درد یکی از شایع‌ترین مشکلات بیماران سرطانی است که کیفیت زندگی، خواب و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره را تحت تأثیر قرار می‌دهد. مدیریت دقیق و علمی درد، به بهبود کیفیت زندگی بیمار و در نتیجه به روند درمان کمک می‌کند. دکتر فخرالسادات فرودی، متخصص نانوتکنولوژی دارویی و عضو هیأت علمی مرکز تحقیقات نانوفناوری در دارو رسانی، درباره داروهای ضد درد و نکات ایمنی مصرف آن توضیح داد.

او توضیح داد: «مدیریت دارویی درد در بیماران سرطانی بر اساس «نردبان سه‌پله‌ای» سازمان جهانی بهداشت (WHO) انجام می‌شود. این رویکرد شامل داروهای غیراپیوئیدی (مانند استامینوفن و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAIDها)، اپیوئیدهای ضعیف (مانند کدئین)، و برای دردهای شدید، اپیوئیدهای قوی (مانند مورفین، فنتانیل، و اکسی کودون) است. انتخاب دارو، دوز و راه تجویز با در نظر گرفتن شدت درد، مکانیسم درد، سابقه درمانی، عملکرد ارگان‌های حیاتی (کلیه و کبد) و تداخلات دارویی صورت می‌گیرد. اغلب از داروهای کمکی مانند داروهای ضدافسردگی یا ضدتشنج برای دردهای نوروپاتیک، کورتیکواستروئیدها، و ضدتهوع‌ها نیز به‌طور همزمان استفاده می‌شود.»

دکتر فرودی افزود: «اگرچه اپیوئیدها سنگ‌بنای کنترل درد سرطان متوسط تا شدید هستند، اما عوارض شایعی دارند که باید به‌طور فعال مدیریت شوند. این عوارض شامل یبوست، تهوع، خواب‌آلودگی، خارش، و سرگیجه است. یبوست این داروها با دریافت ملین قابل پیشگیری است.  عوارض جدی‌تر مانند دپرسیون تنفسی ناشی از اپیوئیدها نادر اما نیازمند توجه فوری است. بیماران با نارسایی کلیه، کبد یا بیماری قلبی-تنفسی هنگام دریافت مسکن‌ها نیازمند تنظیم دوز و پایش دقیق‌تر می‌باشند.»

وی درباره نکات عملی و هشدارها توضیح داد: «مصرف همزمان اپیوئیدها با سایر داروهای مهارکننده سیستم عصبی مرکزی مانند بنزودیازپین‌ها، آرام‌بخش‌ها، الکل یا آنتی‌هیستامین‌های آرامبخش، خطر دپرسیون تنفسی تهدیدکننده زندگی را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد. همچنین، تداخل با برخی داروهای قلبی یا ضد انعقاد ممکن است رخ دهد. پایش منظم عملکرد کلیه، کبد، وضعیت تنفسی و سطح هوشیاری ضروری است. خانواده‌ها و بیماران باید نسبت به علائم هشداردهنده مانند خواب‌آلودگی شدید، گیجی، کاهش تعداد تنفس یا تنفس سطحی، و اشکال در بیدار شدن هوشیار باشند و در صورت مشاهده بلافاصله اقدام پزشکی انجام دهند.»

دکتر فرودی همچنین توصیه کرد: «استفاده از یک رژیم ترکیبی و چندوجهی (Multimodal analgesia) بسیار مؤثر است. این رژیم شامل استفاده از داروهای غیراپیوئیدی و داروهای کمکی برای هدف قرار دادن مکانیسم‌های مختلف درد است. این کار اجازه می‌دهد دوز اپیوئیدها به حداقل مؤثر کاهش یابد و در نتیجه عوارض مرتبط با آنها محدود شود. پایبندی دقیق به دستور پزشک در مورد دوز، زمان‌بندی و روش مصرف (مثلاً مصرف منظم برای درد مداوم) و ثبت منظم شدت درد و عوارض برای تنظیم بهینه درمان حیاتی است.»

وی در پایان تأکید کرد: «مدیریت مؤثر و ایمن درد در بیماران مبتلا به سرطان یک فرآیند پویا و مبتنی بر ارزیابی مستمر است که نیازمند مشارکت فعال تیم درمان و بیمار و خانواده او می‌باشد. آموزش بیمار و مراقبان درباره اهداف درمان، نحوه مصرف داروها، مدیریت عوارض جانبی شایع، و شناسایی عوارض جدی، همراه با پیگیری منظم و مشورت با داروساز، اساس دست‌یابی به کنترل مطلوب درد با حداقل عوارض است. »