در شرایط بحران یا جنگ، ممکن است به دلایل مختلفی مانند تماس با شعله، آب داغ، بخار یا وسایل داغ دچار سوختگی شویم. در چنین شرایطی ممکن است دسترسی سریع به پزشک یا مرکز درمانی نیز آسان نباشد. بنابراین آشنایی با چند داروی رایج و در دسترس برای سوختگی‌های سطحی می‌تواند به مراقبت اولیه از پوست کمک کند.

قبل از استفاده از هر دارو، اولین اقدام این است که محل سوختگی را حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه زیر آب خنک نگه داریم تا حرارت پوست کاهش پیدا کند. سپس اگر سوختگی سطحی است (پوست قرمز شده، سوزش دارد و آسیب عمیق نیست) می‌توان از برخی داروهای رایج استفاده کرد.

۱. کرم‌ها یا پمادهای حاوی دکسپانتنول
این اشکال دارویی از شناخته‌شده‌ترین فرآورده‌های ترمیم‌کننده پوست هستند و در بسیاری از خانه‌ها وجود دارند. دکسپانتنول به مرطوب ماندن پوست و ترمیم لایه‌های سطحی آن کمک می‌کند و در سوختگی‌های خفیف می‌تواند باعث کاهش خشکی و سوزش پوست شود.

۲. ژل آلوئه‌ورا
آلوئه‌ورا خاصیت خنک‌کننده و تسکین‌دهنده دارد و در سوختگی‌های سطحی می‌تواند به کاهش احساس سوزش و التهاب کمک کند. این فرآورده‌ها معمولاً در داروخانه‌ها بدون نسخه در دسترس هستند.

۳. کرم‌های ترمیم‌کننده پوست (کرم‌های بازسازی‌کننده)
برخی کرم‌های ترمیم‌کننده که برای آسیب‌های سطحی پوست استفاده می‌شوند نیز می‌توانند در سوختگی‌های خفیف و محدود به محافظت از پوست و بهبود سریع‌تر آن کمک کنند.

۴. پماد سیلور سولفادیازین
این پماد خاصیت ضدباکتریایی دارد و در برخی سوختگی‌ها برای پیشگیری از عفونت پوستی استفاده می‌شود. با این حال معمولاً برای سوختگی‌های وسیع‌تر یا مواردی که احتمال عفونت وجود دارد تجویز می‌شود و بهتر است مصرف آن با نظر پزشک یا داروساز انجام شود.

۵. پماد یا کرم زینک اکساید
زینک اکساید یکی از ترکیبات محافظ پوست است که می‌تواند با ایجاد یک لایه محافظ روی پوست به کاهش تحریک و محافظت از ناحیه آسیب‌دیده کمک کند و در برخی آسیب‌های سطحی پوستی نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نکته مهم این است که این داروها فقط برای سوختگی‌های سطحی مناسب هستند؛ یعنی زمانی که پوست فقط قرمز شده یا سوزش دارد و آسیب عمیق ایجاد نشده است.

اگر سوختگی وسیع باشد، تاول‌های بزرگ ایجاد شده باشد، پوست سفید یا تیره شده باشد، یا سوختگی در صورت و مفاصل اتفاق افتاده باشد باید در اولین فرصت به مراکز درمانی مراجعه کرد، زیرا این موارد نیاز به مراقبت پزشکی دارند.

همچنین باید از استفاده از مواد خانگی مانند خمیردندان، روغن یا کره روی محل سوختگی خودداری کرد، زیرا این مواد می‌توانند باعث آلودگی زخم و بدتر شدن آسیب شوند.

آشنایی با همین اقدامات ساده و چند داروی رایج می‌تواند در شرایط بحرانی به مراقبت اولیه از سوختگی‌های سطحی کمک کند.

دکتر امیر آزادی، متخصص فارماسیوتیکس و عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی شیراز