کمتر دارویی را می‌توان یافت که به اندازه کورتون‌ها هم در درمان بیماری‌ها مؤثر باشد و هم درباره آن باورهای نادرست و نگرانی‌های فراوان وجود داشته باشد. برخی افراد از مصرف این داروها هراس دارند و برخی دیگر بدون توجه به عوارض احتمالی، آن‌ها را به صورت خودسرانه مصرف می‌کنند. اما واقعیت چیست؟ آیا کورتون‌ها درمان‌گر هستند یا دردسرساز؟

کورتون‌ها که با نام علمی کورتیکواستروئیدها شناخته می‌شوند، گروهی از داروها هستند که برای کنترل التهاب و تعدیل فعالیت سیستم ایمنی بدن به کار می‌روند. این داروها در درمان بسیاری از بیماری‌ها از جمله آسم، آلرژی‌های شدید، بیماری‌های روماتیسمی، برخی بیماری‌های پوستی، بیماری‌های التهابی روده و حتی برخی بیماری‌های خودایمنی نقش حیاتی دارند.

بسیاری از بیماران با شنیدن نام کورتون نگران افزایش وزن، پوکی استخوان یا سایر عوارض آن می‌شوند. اگرچه این نگرانی‌ها بی‌اساس نیستند، اما باید توجه داشت که بروز عوارض به عواملی مانند نوع دارو، دوز مصرفی، مدت درمان و شرایط فرد بستگی دارد. در بسیاری از موارد، فواید درمانی این داروها بسیار بیشتر از خطرات احتمالی آن‌ها است.

یکی از باورهای نادرست رایج این است که همه داروهای کورتونی یکسان هستند. در حالی که کورتون‌ها به شکل‌های مختلفی از جمله قرص، آمپول، اسپری‌های استنشاقی، قطره‌های چشمی و کرم‌های موضعی تولید می‌شوند. میزان جذب و احتمال بروز عوارض در هر یک از این اشکال دارویی متفاوت است.

افزایش اشتها و افزایش وزن از شناخته‌شده‌ترین عوارض مصرف طولانی‌مدت کورتون‌ها است. همچنین مصرف طولانی یا دوزهای بالای این داروها ممکن است خطر افزایش قند خون، افزایش فشار خون، ضعف عضلانی، پوکی استخوان و کاهش مقاومت بدن در برابر برخی عفونت‌ها را افزایش دهد. به همین دلیل پایش وضعیت بیمار در طول درمان اهمیت زیادی دارد.

یکی از مهم‌ترین نکات در مصرف کورتون‌ها، پرهیز از قطع ناگهانی آن‌ها است. هنگامی که این داروها برای مدت طولانی مصرف می‌شوند، بدن تولید طبیعی برخی هورمون‌ها را کاهش می‌دهد. قطع ناگهانی دارو می‌تواند باعث بروز عوارض جدی شود و به همین دلیل کاهش دوز باید تحت نظر پزشک و به صورت تدریجی انجام شود.

در سال‌های اخیر، مصرف خودسرانه برخی فرآورده‌های حاوی کورتون نیز به یکی از چالش‌های سلامت تبدیل شده است. استفاده بدون تجویز از آمپول‌های کورتونی برای دردهای عضلانی، مصرف بی‌رویه کرم‌های پوستی حاوی کورتون یا استفاده از داروهای گیاهی و مکمل‌های نامشخص که ممکن است به طور پنهان حاوی کورتون باشند، می‌تواند سلامت افراد را با خطرات جدی مواجه کند.

از سوی دیگر، ترس بیش از حد از کورتون‌ها نیز می‌تواند مشکل‌ساز باشد. برخی بیماران به دلیل نگرانی از عوارض، درمان تجویزشده را به طور خودسرانه قطع می‌کنند و همین موضوع ممکن است باعث تشدید بیماری و بروز عوارض جدی‌تر شود.

نقش داروساز در این میان بسیار مهم است. آگاهی‌بخشی درباره نحوه صحیح مصرف، زمان مناسب مصرف، تداخلات دارویی احتمالی و هشدار درباره عوارض قابل انتظار، می‌تواند به افزایش ایمنی و اثربخشی درمان کمک کند.

در نهایت، کورتون‌ها نه داروهایی ترسناک هستند و نه داروهایی که بتوان بدون محدودیت از آن‌ها استفاده کرد. این داروها ابزارهای ارزشمند درمانی هستند که در صورت مصرف صحیح و تحت نظر تیم درمان، می‌توانند کیفیت زندگی بسیاری از بیماران را بهبود بخشند. آنچه اهمیت دارد، مصرف آگاهانه و پر از خوددرمانی است.

دکتر دنا فیروزآبادی، متخصص داروسازی بالینی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز