قرمزی چشم یکی از علائمی است که خیلی‌ها با دیدن آن، سریع به سراغ قطره‌های چشمی می‌روند؛ به‌خصوص اگر قبلاً تجربه مشابهی داشته باشند. اما قرمز شدن چشم یک تشخیص نیست؛ یک علامت است. عفونت باکتریایی تنها یکی از علت‌های قرمزی چشم است و عوامل ویروسی، آلرژی، خشکی چشم و برخی بیماری‌های مهم‌تر چشمی نیز می‌توانند با قرمزی، سوزش یا ناراحتی چشم خود را نشان دهند. بنابراین، اینکه یک قطره آنتی‌بیوتیک در یک نوبت قبلی برای فرد مفید بوده، به این معنی نیست که هر بار با مشاهده قرمزی چشم باید دوباره از همان دارو استفاده شود. 

آنتی‌بیوتیک‌های موضعی چشمی در درمان برخی عفونت‌های باکتریایی چشم، از جمله بعضی موارد کونژنکتیویت باکتریایی، کاربرد دارند. با این حال، انتخاب آنتی‌بیوتیک باید بر اساس علت احتمالی عفونت و شرایط بیمار انجام شود و هیچ آنتی‌بیوتیک چشمی را نمی‌توان برای هر نوع قرمزی چشم مناسب دانست. وجود ترشح غلیظ چرکی یا زرد و چسبندگی پلک‌ها، به‌خصوص در کنار سایر علائم، می‌تواند احتمال کونژنکتیویت باکتریایی را بیشتر مطرح کند؛ اما علائم انواع مختلف کونژنکتیویت تا حدی با یکدیگر هم‌پوشانی دارند و تشخیص علت قرمزی چشم همیشه تنها بر اساس یک علامت امکان‌پذیر نیست.

از طرف دیگر، کونژنکتیویت باکتریایی خفیف در بسیاری از موارد خودمحدودشونده است و حتی بدون آنتی‌بیوتیک نیز بهبود پیدا می‌کند. آنتی‌بیوتیک موضعی ممکن است مدت و شدت علائم را تا حدی کاهش دهد، اما در همه موارد ضروری نیست. بنابراین، استفاده از آنتی‌بیوتیک باید زمانی انجام شود که احتمال عفونت باکتریایی و نیاز به درمان دارویی مطرح باشد، نه صرفاً به دلیل وجود قرمزی چشم. 

اگر قرمزی چشم در زمینه آلرژی ایجاد شده باشد، مشکل اصلی یک واکنش حساسیتی و التهابی است و آنتی‌بیوتیک علت بیماری را هدف قرار نمی‌دهد. در عفونت‌های ویروسی نیز آنتی‌بیوتیک نمی‌تواند ویروس را از بین ببرد. استفاده خودسرانه از آنتی‌بیوتیک چشمی در چنین شرایطی درمانی غیرضروری است و ممکن است باعث تأخیر در تشخیص علت واقعی قرمزی چشم شود. همچنین نباید قطره آنتی‌بیوتیکی را که از درمان قبلی باقی مانده است، صرفاً به دلیل شباهت علائم دوباره استفاده کرد.علت قرمزی جدید ممکن است با دفعه قبل متفاوت باشد و فرآورده نیز در صورت استفاده یا نگهداری نامناسب می‌تواند آلوده شود.

انتخاب نوع آنتی‌بیوتیک، مدت مصرف و ضرورت ادامه درمان نیز باید متناسب با شرایط فعلی بیمار باشد.

قطره‌های چشمی باید به‌صورت استریل نگهداری و مصرف شوند و نحوه استفاده از آن‌ها اهمیت دارد و هر داروی چشمی پس از باز شدن طبق دستور کارخانه سازنده برای مدت مشخص قابل مصرف است. نوک قطره‌چکان نباید با چشم، مژه، پوست یا سایر سطوح تماس پیدا کند، زیرا این تماس می‌تواند موجب آلودگی فرآورده شود. افرادی که دچار عفونت چشم هستند نیز نباید تا زمان بهبود از لنز تماسی استفاده کنند. در افراد استفاده‌کننده از لنز تماسی، قرمزی چشم اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا برخی عفونت‌های قرنیه می‌توانند جدی باشند. به‌خصوص اگر قرمزی با درد، حساسیت به نور یا تغییر دید همراه باشد، ارزیابی سریع چشم‌پزشکی ضروری است. 

موضوع مهم‌تر این است که هر قرمزی چشم را نباید در خانه با قطره آنتی‌بیوتیک خودسرانه درمان کرد. اگر قرمزی چشم همراه با درد قابل توجه، حساسیت شدید به نور، کاهش یا تغییر دید، کدورت قرنیه یا چشم، تورم قابل توجه اطراف چشم، آسیب یا ضربه اخیر به چشم یا بدتر شدن علائم باشد، احتمال وجود مشکلات جدی‌تری مطرح است و فرد باید سریع توسط چشم‌پزشک ارزیابی شود. در چنین شرایطی، مصرف خودسرانه یک قطره آنتی‌بیوتیک نباید باعث تأخیر در مراجعه شود.

در نهایت، آنتی‌بیوتیک‌های چشمی در موارد مناسب، نقش مهمی در درمان عفونت‌های باکتریایی چشم دارند؛ اما مصرف آن‌ها باید بر اساس علت بیماری و ضرورت درمان انجام شود. چشم قرمز، همیشه چشم عفونی نیست؛ و هر عفونت چشمی هم الزاماً به آنتی‌بیوتیک نیاز ندارد.

دکتر لاله محمودی، متخصص داروسازی بالینی و عضو هیات علمی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشی شیراز