مراقبت از پوست فقط تمیز کردن نیست!

به گزارش روابط عمومی دانشکده داروسازی شیراز، بسیاری از افراد تصور می‌کنند هرچه شوینده کف بیشتری داشته باشد، پاک‌کنندگی آن بهتر است؛ اما از دیدگاه علمی، برخی شوینده‌های قوی می‌توانند بیش از آلودگی، به خودِ پوست آسیب بزنند.

دکتر علی‌محمد ایرانمهر، داروساز و دستیار فارماسیوتیکس دانشکده داروسازی، در گفت‌وگویی با اشاره به اهمیت انتخاب درست شوینده‌ها گفت:

«پوست صورت دارای یک سد دفاعی طبیعی است که از چربی‌های مفید، پروتئین‌ها و مواد مرطوب‌کننده تشکیل شده و از خشکی، سوزش و ورود میکروب‌ها جلوگیری می‌کند. اگر شوینده نامناسب استفاده شود، این سد تخریب شده و پوست دچار خشکی، قرمزی، خارش یا حتی تشدید آکنه و اگزما می‌شود.»

شوینده‌ها چگونه عمل می‌کنند؟

وی توضیح داد: «ماده اصلی شوینده‌ها ترکیباتی به نام سورفکتانت (Surfactant) است. این مواد با حل کردن چربی و آلودگی، امکان شست‌وشو با آب را فراهم می‌کنند. اما نوع سورفکتانت تعیین می‌کند که شوینده ملایم باشد یا تحریک‌کننده. سورفکتانت‌های آنیونی مانند سدیم لوریل سولفات (SLS) قدرت پاک‌کنندگی و کف زیادی دارند، اما می‌توانند باعث خشکی و تحریک پوست شوند. سورفکتانت‌های آمفوتریک و غیریونی مانند Cocamidopropyl Betaine یا Decyl Glucoside ملایم‌تر هستند و برای مصرف روزانه و پوست‌های حساس مناسب‌ترند.

چه شوینده‌ای برای چه پوستی مناسب است؟

دکتر ایرانمهر توصیه کرد:  پوست خشک و حساس → شوینده‌های کرمی یا ژلی فاقد سولفات، الکل و عطر قوی + دارای مرطوب‌کننده‌هایی مثل گلیسیرین، سرامید، هیالورونیک اسید 

 پوست چرب و مختلط → ژل یا فوم سبک با پاک‌کنندگی ملایم (نه خیلی قوی) 

 پوست‌های مستعد اگزما یا روزاسه → شوینده‌های بسیار ملایم با pH نزدیک ۵٫۵

او تأکید کرد: شست‌وشوی بیش از حد، حتی با شوینده ملایم، باعث افزایش تبخیر آب پوست (TEWL) و حساس‌تر شدن آن می‌شود. معمولاً دو بار در روز کافی است.

نسل جدید شوینده‌ها؛ انتخاب ایمن‌تر

به گفته این داروساز، امروزه «سیندت‌ها» (Syndet) یا شوینده‌های سنتتیک با pH نزدیک پوست، نسبت به صابون‌های قدیمی انتخاب سالم‌تری هستند، زیرا بدون تخریب سد پوستی، پاک‌سازی ملایم‌تری ایجاد می‌کنند.

همچنین برخی محصولات حاوی ترکیبات طبیعی مانند ساپونین‌های گیاهی هستند که پاک‌کنندگی ملایم‌تری دارند، هرچند باید از نظر حساسیت پوستی بررسی شوند.

چند نکته مهم که کمتر به آن توجه می‌کنیم:

 • کف زیاد = لزوماً پاک‌کنندگی بهتر نیست

 • سوزش و کشیدگی بعد از شست‌وشو نشانه مناسب نبودن شوینده است

 • همزمانی شوینده‌های قوی با داروهای پوستی مثل رتینوئیدها یا کورتون‌ها می‌تواند التهاب را بیشتر کند

 • وجود مرطوب‌کننده و آنتی‌اکسیدان در فرمولاسیون، یک امتیاز محسوب می‌شود

بنابراین، در انتخاب و تهیه شوینده مناسب صورت باید با توجه هم‌زمان به اصول علمی مطرح‌شده، راهنمای ارائه‌شده در جدول زیر و ترکیب سایر اجزای شوینده از گروه‌های مختلف عمل کرد تا ضمن دستیابی به پاک‌سازی مؤثر، سلامت سد پوستی حفظ شده و خطر تحریک یا آسیب پوستی به حداقل برسد:

 انتخاب شوینده مناسب باید متناسب با نوع پوست و بر اساس ترکیبات علمی محصول انجام شود تا علاوه بر پاک‌سازی، سلامت و رطوبت طبیعی پوست حفظ شود. جدول زیر می‌تواند راهنمای عملی برای شناخت بهتر ترکیبات رایج در شوینده‌ها باشد.